Kiedy zacząć edukację finansową?
Czy potrafisz określić kiedy zaczęła się twoja własna edukacja finansowa i co uważasz w niej za najbardziej wartościowe? A może jako 20, 30 czy 40-latek masz poczucie, że nadal jesteś kompletnie “zielony” i bardzo, ale to bardzo chciałbyś aby twoje dzieci miały lepiej?
Prawdopodobnie jesteś tu, bo zgadzasz się, że edukacja finansowa twoich dzieci jest równie ważna jak edukacja w każdej innej dziedzinie. I wiesz, że nikt inny oprócz ciebie nie zajmie się nią na poważnie. Zastanawiasz się tylko – kiedy zacząć? Słyszałeś, że małe dzieci najszybciej chłoną wiedzę więc głos z tyłu głowy podpowiada ci, że to już dobra pora na start. Z drugiej strony, nie wyobrażasz sobie jak miałbyś nauczyć dwulatka (który jeszcze nie potrafi mówić) czegokolwiek wartościowego o pieniądzach. No to może lepiej zaczekać do chwili, gdy dzieciak nauczy się liczyć?
W tym wpisie zamierzam sprzedać Ci moje przekonanie:
O ile twoje dziecko już się urodziło, to już zacząłeś jego edukację finansową!
Dlaczego tak uważam?
Każdy rodzic wie, że dzieci to niezwykle bystrzy obserwatorzy. Ale czy wiesz, że już niemowlaki potrafią wyczuwać emocje? Na początku emocje swoich matek, potem, w miarę rozwoju, kojarzą konkretne słowa z konkretnymi emocjami jakie budzą w ich najbliższych. Dotyczy to także tematów finansowych!
Wyobraź sobie, że rozmawiasz o wydatkach (albo zarobkach, bieżących potrzebach itp.) i jesteś cały w nerwach bo, kolokwialnie mówiąc, kasa się nie spina. Twojemu dziecku zapada w podświadomość konkretny obraz. Negatywny obraz: zakupy + stres, liczenie pieniędzy + złość. W konsekwencji prawdopodobnie samo będzie unikało tych tematów w swoim dorosłym życiu.
A jak myślisz, co koduje sobie w głowie dziecko słysząc: “to za drogie”, “mnie na to nie stać”, “mam za mało” czy “nie da się”? Jak wpłynie to na jego działania w przyszłości?
Właśnie dlatego uważam, że już najmłodsze dziecko codziennie uczy się bezpośrednio od ciebie. Uczy się twojej POSTAWY oraz twoich PRZEKONAŃ, które w przyszłości będą go albo motywować do działania albo wręcz przeciwnie. Postawa i przekonania – to pierwszy i najważniejszy etap wychowania finansowego (i każdej innej edukacji) twojego dziecka.
To tyle, jeśli chodzi o nauczanie pasywne. Edukacją aktywną są natomiast wszelkie zadania, ćwiczenia, gry, rozmowy, zaplanowane działania, czyli aktywności, w które dziecko jest bezpośrednio zaangażowane. Dziecko uczy się najbardziej efektywnie, gdy może samodzielnie poeksperymentować, sprawdzić, dotknąć, coś stworzyć, jednym słowem – przez działanie i zabawę.
Dlatego przygotowałam kilka zagadnień, którymi możesz zainteresować twoje dziecko. Znajdziesz je poniżej. Będą to konkretne kroki w waszej domowej edukacji finansowej, zatem – do dzieła!
Maluszki
Gdy mamy dziecko, które potrafi wejść z nami w interakcję, czyli w wieku od około roku, wykorzystujemy jego naturalne zainteresowanie otoczeniem i chęć poznawania nowych rzeczy.
Maluszki będą poznawać:
jakie są domowe obowiązki, codzienne prace tj. gotowanie, sprzątanie, wypakowywanie zakupów – możemy włączyć je w te czynności. Na tym etapie bardzo ważne jest opowiadanie dziecku o tym, co teraz robimy i dlaczego;
jak nazywają się przedmioty codziennego użytku, artykuły spożywcze (szukamy ich w domu, czytamy proste książeczki obrazujące takie przedmioty);
jak pracują dorośli, jakie są zawody (tu również korzystamy z książeczek oraz wykorzystujemy okazje podczas spacerów – pokazujemy różne miejsca pracy, na przykład warsztat samochodowy, gabinet lekarski, fryzjera, co tam mamy po drodze);
jakie są sklepy i co w nich można kupić (robimy zaplanowaną wycieczkę do sklepiku i na targ warzywny. Uwaga, możesz skorzystać ze scenariusza takiej wycieczki TUTAJ);
że za zakupy płacimy pieniędzmi (również wycieczka do sklepu według scenariusza).
Na tym etapie rozwoju zabawa w sklep i zabawa w wykonywanie różnych zawodów będzie pobudzała wyobraźnię Maluszka (za usługi np. fryzjera i mechanika również płacimy zabawowymi pieniędzmi).
Dzieci w wieku przedszkolnym czyli 3 – 6-latki
W tym wieku dzieci zwiększają swoje możliwości poznawcze niezwykle szybko, dlatego co roku (w wieku 3, 4, 5 i 6 lat) będą gotowe na zrozumienie innych tematów. Spróbujmy więc uszeregować je od najprostszych do złożonych i bardziej abstrakcyjnych:
3-latki mogą nauczyć się:
jak wyglądają i czym się od siebie różnią pieniądze (w formie fizycznej, czyli monety i banknoty);
do czego potrzebujemy pieniędzy i dlaczego trzeba je szanować (płacimy nimi za potrzebne do życia rzeczy);
skąd się biorą w naszym domu pieniądze (rodzice mają bo np. pracują);
jakie są zawody w których można zarabiać pieniądze;
skąd się biorą u nas w domu rzeczy potrzebne do naszego funkcjonowania (produkty spożywcze, higieniczne);
jak wygląda proces zakupowy (wymiana towaru na pieniądze).
4-latki mogą nauczyć się:
które przedmioty są nam niezbędne do życia (jedzenie, ubrania, woda, mieszkanie);
jaka jest różnica między potrzebą a zachcianką;
jakie są dobre nawyki związane z robieniem zakupów;
jak możemy oszczędzać zasoby w naszym codziennym życiu (woda, prąd, żywność);
czym i dlaczego dzielimy się z innymi.
5-latki mogą nauczyć się:
prawidłowego rozróżniania monet i banknotów oraz tego, że mają różną wartość;
co to są dobra a co usługi;
skąd biorą się dobra (produkcja, uprawa, hodowla);
jaka jest historia pieniądza;
po co są reklamy i jak na nas działają;
jak pieniądze pomagają w dobroczynności.
6-latki mogą nauczyć się:
rozmieniania pieniędzy i ich wymiennej wartości (wymiany monet na banknoty i odwrotnie);
porównywania posiadanej ilości pieniędzy z ceną danego produktu w sklepie;
dlaczego te same lub bardzo podobne rzeczy mogą mieć różne ceny;
posiadania pierwszych własnych pieniędzy;
jakie opłaty związane z funkcjonowaniem naszego domu ponosimy co miesiąc;
za co płacimy, a czego nie widać, gdy to kupujemy (woda, prąd gaz, ogrzewanie, telewizja, internet);
podstawowych zasad funkcjonowania domowego budżetu;
prawa podaży i popytu na prostych przykładach;
podstaw na temat funkcjonowania banków.
Dla przedszkolaków (już od wieku 3 lat) pomocne będą książeczki o edukacji finansowej dedykowane dla dzieci oraz proste ćwiczenia i gry.
Dzieci w wieku wczesnoszkolnym (7 – 9-latki)
U dzieci w wieku wczesnoszkolnym szybko rozwija się umiejętność logicznego myślenia, zdolność określania przyczyn i skutków i zależności między zjawiskami, a abstrakcyjne pojęcia są łatwiejsze do zrozumienia.
Dzieci w tym wieku mogą zainteresować się:
nauką dodawania i odejmowania pieniędzy (fizycznych), sprawdzania wydanej reszty;
robienia pierwszych samodzielnych zakupów;
jakie są inne formy pieniędzy oprócz fizycznych;
jak działają pieniądze w świecie wirtualnym;
zarządzaniem kieszonkowym;
na czym polega praca rodziców, jak są wynagradzani;
od czego zależą ceny;
na czym polegają zakupy na raty;
co to są kredyty;
jakie są aspekty finansowe i społeczne zaciągania pożyczek;
…i kolejnymi bardziej zaawansowanymi tematami.
Dla dzieci w tym wieku ciekawą formą edukacji połączonej z rozrywką będą gry z nutą rywalizacji, wymagające strategicznego myślenia i chęci podjęcia ryzyka, filmiki edukacyjne oraz książki dedykowane dla młodszej młodzieży.
