Etapy zainteresowania dziecka pieniędzmi
Karnie stoją jeden obok drugiego lub leżą chaotycznie przemieszane. Rodzice strzegą ich pilnie przed dostaniem się w niepowołane ręce. Do akcji ruszają podczas zakupów. Budzą żywe zainteresowanie dzieci, zwłaszcza gdy te odkryją, ile przyjemności można mieć dzięki nim. Banknoty i monety – najlepiej znana i najbardziej podstawowa forma pieniądza. Nie znam dziecka, które nie jest ciekawe tego, co mieszka w naszym portfelu i nie ma ochoty na szybkie wydanie na własne zachcianki.
Zainteresowanie dziecka pieniędzmi ma kilka etapów. Jakie one są i co my, rodzice, możemy z tym zrobić?
2 – 4-latki
Uświadomienie pojęcia “pieniądz”
Najmłodsi widzą pieniądz jako przedmiot, który da się wymienić w sklepie na różne rzeczy.
W zabawie pieniądzem może być cokolwiek – kasztany, liście, kamyki – wygląd nie ma dużego znaczenia.
Co możesz zrobić?
1. Dziecku w tym wieku zaproponuj wspólne oglądanie monet i banknotów. Zwróć uwagę na wielkość, kolor i rysunki.
2. Przyzwyczaj dziecko do rodzinnych zakupów. Podając pieniądze kasjerowi będzie zaangażowane i poczuje się pomocne. Jak możesz zaaranżować wyprawę do sklepu? Ściagę znajdziesz TUTAJ.
3. Wyrabiaj szacunek do pieniędzy, także tych drobnych. Zwracajcie uwagę na bilon leżący na ziemi. Niech w domu na znalezione drobniaki czeka słoiczek i kiedy się zapełni – przeliczcie i wspólnie kupcie coś miłego.
4. Opowiedz jak zarabia się pieniądze w waszej rodzinie.
5. Zaproponuj zabawę w sklep. Ustalcie ceny poszczególnych produktów i przedmioty, które będą waszą walutą. Podkreśl, że aby coś kupić, trzeba zapłacić pieniądze, a gdy te się skończą, nie możemy już kupować.
4 – 6-latki
Rozróżnianie poszczególnych banknotów i monet
Bystre oko kilkulatka zauważa różnice w wyglądzie nominałów. Szybko nauczy się je rozróżniać, gdy trochę z nim poćwiczysz.
Co możesz zrobić?
1. Wyjmij zawartość portfela i zachęć dziecko do wnikliwego obejrzenia. Potem poprowadź zabawę w “zgadnij kto to”. Myślę, że będzie interesująca także dla ciebie.
Przykładowe pytania jakie możecie zadać: Która moneta ma na rewersie wieniec z liści wokół? Która moneta jest dwukolorowa? Która moneta na dwa liście? Na którym banknocie król ma wąsy? Który banknot jest najmniejszy? Który jest fioletowo-różowy? Na którym jest krzyżyk? Pliki z monetami do pokolorowania pobierzesz Tutaj i tutaj.
2. Opowiedz, że różne nominały mają różne wartości, jedne są warte więcej, inne mniej. Pobawcie się w pieniężną “wojnę” – zestawcie ze sobą pary innych monet i banknotów. Wygrywa oczywiście nominał warty więcej.
Źródło pieniędzy
Dla kilkulatka pieniądze po prostu są i wydają się być niekończące się – gdy ich braknie w portfelu, z łatwością wychodzą “ze ściany”. A skąd się tam biorą i dlaczego? Takie pytania ze strony dziecka pojawiają się coraz częściej.
Co możesz zrobić?
Opowiedz jaka jest droga pieniędzy – z banku do bankomatu, do waszego portfela, do sklepu, do portfela właściciela i portfeli pracowników i z powrotem do banku jako oszczędności. To oczywiście szalenie uproszczona wersja, która jednak pozwoli ci zahaczyć o takie tematy jak:
-praca i wynagrodzenia za nią (zarabianie pieniędzy)
-zakupy (wydawanie pieniędzy)
-gromadzenie oszczędności
-przechowywanie pieniędzy w banku
-działanie banków i kart płatniczych
Każdy z tych tematów możesz rozwinąć w miarę zainteresowania dziecka.
6 – 7-latki
Przeliczanie monet na banknoty i odwrotnie
W zerówce i pierwszych klasach szkoły podstawowej dzieci poznają liczby i proste działania matematyczne takie jak dodawanie i odejmowanie. To dobry czas na ćwiczenie przeliczania monet na banknoty i odwrotnie.
Co możesz zrobić?
1. Zrób zabawę w pytania: “Asia ma trzy pięciozłotówki, a Julia jeden banknot dziesięciozłotowy. Kto ma więcej pieniędzy?” albo: “Jakie monety lub banknoty mogę wymienić na 20 złotych?”
2. Zabawa w rozmienianie: zrób zabawę na zasadzie rozmianomatu: raz ty przychodzisz z bilonem i prosisz o wymianę na banknoty (lub odwrotnie), raz dziecko.
Uświadomienie wartości pieniądza i wartości pracy
Dzieci w tym wieku mają już na tyle rozwiniętą wyobraźnię i myślenie abstrakcyjne, że rozumieją, że inne nominały mają inną wartość oraz że praca przekłada się na konkretne pieniądze.
Co możesz zrobić?
1. Idźcie razem do sklepu. Pokaż na przykładach, co można kupić za 10, 20, 50 złotych. Powierz misję znalezienia produktu, który można kupić za dany nominał, np. 5 złotych.
2. Opowiedz jaka jest twoja stawka godzinowa i jak się ma do ceny danego produktu. Na przykład: “aby zarobić 25 złotych, muszę pracować jedną godzinę. Te buty, które mi się podobają kosztują 100 złotych, więc aby je kupić, muszę pracować 4 godziny”. Uwaga: jeśli nie chcesz mówić o swoich zarobkach, mów ogólnie: “wyobraź sobie, że ktoś zarabia 25 złotych w ciągu godziny, więc żeby kupić buty w cenie 100 złotych, musi pracować na nie 4 godziny”.
7-8- latki (i starsze)
Dodawanie i odejmowanie nominałów i przeliczanie reszty
Przy okazji nauki dodawania i odejmowania w szkole, warto poćwiczyć te działania na pieniądzach.
Co możesz zrobić?
1. Weź jakąkolwiek gazetkę reklamową dyskontu oraz przygotuj prawdziwe pieniądze lub takie do zabawy. Ważne, żeby wśród nich znalazły się rozmaite nominały. Wybierzcie produkt, za który dziecko będzie “płacić”. Poproś dziecko, żeby zebrało kilka kombinacji monet/banknotów, które w sumie będą równe cenie wybranego produktu. Poszukajcie wspólnie wszystkich możliwych kombinacji z pieniędzy, które macie.
2. Przygotuj to, co powyżej. Teraz ty “zapłać” większym nominałem, a dziecko niech wyda ci resztę. Następnie zamieńcie się rolami. Naucz dziecko nawyku kontroli, czy reszta została wydana poprawnie.
Pierwsze samodzielne zakupy
Mając przećwiczone przeliczanie sumy i kontrolę reszty, twoje dziecko poczuje się pewnie w kontakcie z pieniędzmi. Kolejnym krokiem są samodzielne zakupy.
Co możesz zrobić?
Pochwal je i podbuduj jego poczucie samodzielności mówiąc, że teraz już jest gotowe na samodzielne zakupy. Udajcie się do sklepu wspólnie. Tym razem jednak to dziecko przygotowuje listę (na początek niech będzie symboliczna – dwie, trzy rzeczy), wybiera produkty i płaci za nie przy kasie. Ty tylko jesteś blisko i wspierasz w razie potrzeby. Powtarzajcie tę wyprawę regularnie, a zobaczysz, jak prędko twoje dziecko osiąga biegłość w operowaniu pieniędzmi.
Pierwsze próby zarabiania i szacunek do pracy
Dzieci szybko orientują się, że pieniądze są super, bo można je wymienić na upragnioną rzecz. W końcu pojawi się pytanie, w jaki sposób one też mogą zarabiać.
Co możesz zrobić?
Nic tak nie uczy szacunku do pracy (oraz zarobionych pieniędzy), jak doświadczenie czym ona jest na własnej skórze. Wymyśl możliwość zarobienia przez dziecko własnych pieniędzy. Najlepiej sprawdzają się drobne, niecodzienne prace (malowanie płotu, grabienie liści, segregacja rzeczy na strychu, mycie samochodu). Umówcie się na stawkę godzinową. Po otrzymaniu “wypłaty” przeliczcie wspólnie ile godzin dziecko pracowało, ile zarobiło i co może sobie za to kupić.
Uwaga: Najlepszą motywacją dla leniwych będzie ustalenie celu, na który dziecko chce zebrać pieniądze (bo, mam nadzieję, nie kupujesz mu każdej zachcianki?).
Pamiętaj, by udzielić ważnej lekcji: pracujemy, by dostarczyć komuś pewną wartość, by ktoś skorzystał na naszej pracy. Im bardziej ktoś potrzebuje naszej pracy, tym więcej jest nam skłonny zapłacić.
Zarządzanie pieniędzmi
Twoje dziecko potrafi już sprawnie przeliczać pieniądze i zna ich wartość. Ma pierwsze własne pieniądze i chciałoby, żeby wystarczyły na wszystkie marzenia.
Co możesz zrobić?
Pokaż mu, że warto nauczyć się zarządzania pieniędzmi, aby dobrze służyły naszym celom.
1. Przedstaw dwa najważniejsze narzędzia: PLAN i KONTROLĘ czyli przygotujcie razem dziecięcy mini budżet i listę wydatków. Najprostsza wersja dziecięcego budżetu to zestawienie planowanych przychodów oraz planowanych wydatków. Specjaliści od finansów osobistych zalecają, by część wydatkową podzielić na trzy działy: oszczędności, dobroczynność i część do wydania na bieżąco. Oszczędności będą zbierane na droższy i poważniejszy cel; do dobroczynności można zaliczyć wydatki na prezenty dla innych lub bezinteresowną pomoc w różnych akcjach, natomiast bieżące wydatki to, jak sama nazwa wskazuje, kwota przeznaczona na aktualne potrzeby i zachcianki.
Lista do zapisywania wydatków powinna zawierać miejsce na datę, wydaną kwotę i pozostałą po zakupie sumę.
2. Pokaż, że planowanie i kontrola pieniędzy to w waszej rodzinie norma. Przygotuj (jeśli jeszcze tego nie robisz) budżet rodzinny. Zaangażuj dziecko do pomocy – niech podpowie ci wszystkie wydatki, które co miesiąc ponosi wasza rodzina. Przeanalizujcie wspólnie plan dla waszej rodziny oraz sposób w jaki będziecie rejestrować wydatki.
3. Wytłumacz, że wydajemy pieniądze na dwie kategorie: potrzeby i zachcianki. Wyjaśnij, że aby panować nad pieniędzmi trzeba określić rzeczywiste potrzeby i panować nad zachciankami. Przy kolejnych zakupach zastanówcie się, co jest potrzebą, a co można zaliczyć do zachcianek. Zastanówcie się czy wasz (rodzinny i dziecięcy) budżet przewiduje zachcianki i co zrobić, jeśli nie przewiduje.
Na koniec dwie bardzo ważne uwagi.
1. Potraktujcie edukację finansową jako przyjemny sposób na rodzinne spędzanie czasu. Bez spiny, w tempie nadanym przez dziecko. Jeśli podczas rozmów napotkasz zagadnienie, na którym się nie znasz, nie rezygnuj. Przyznaj szczerze, że jeszcze nie wiesz, ale chętnie się dowiesz i poszukaj odpowiedzi.
2. Każde dziecko będzie gotowe na przyjęcie i rozwój wiedzy finansowej w innym wieku. Podane przeze mnie widełki wiekowe potraktuj jako granicę szacunkową. Obserwuj dziecko i podążaj za jego naturalnym zainteresowaniem.
Trzymam mocno kciuki za powodzenie waszej pracy!
